Sabırlı olmak ya da olmamak

New Yorker dergisinde yeni yayımlanan bir yazıdan Prof. Fehmi Damkacı beyin çıkardığı özeti paylaşmak istiyorum:

"New Yorker adlı derginin bu haftaki sayısında son 30 yıldan beri yapılan "self-control" kendini kontrol etme ya da sabır da diyebileceğimiz konu üzerine yapılan bir araştırma hakkında yazı vardı. Araştırma şu:

4 yaşındaki 600 çocuğu marshmallow ya da çikolota testine tabi tutuyorlar.
Test: çocuğu bir odaya koyuyorlar önüne de sevdiği birşeyden bir tabak (genelde çikolota ya da marshmallow) çocuğa diyorlar ki biz şimdi dışarı çıkıp geri geleceğiz,
eğer bizi beklersen sana bunlardan iki tane vereceğiz. Eğer beklemezsen de bir tane yeme hakkın var yiyebilirsin odayı terkediyorlar ve çocuğun ne kadar süre sonra masadaki sevdiği şeyi yediğine bakıyorlar. Çocukları bekleme sürelerine göre sınıflandırıyorlar.

30 sn ve altı bekleyenler, 5dk üstü bekleyenler, 10 dk üstü bekleyenler gibi.
Yıllar sonra bu çocukları bulup tekrar geçmiş yaşamları inceleniyor.
Bulunan sonuç cok ilginç.

Sabır eden kategorisine giren cocuklar hayatta genelde basarili olmus iken
sabirsiz kategorisine giren cocuklarda genelde basarisiz olmus.

mesela SAT (OSS diyebiliriz) puanlarinda bile direkt korelasyon gormek mumkun.
mesela ayni aileden iki cocuk varmis, biri 15 dk beklemis biri ise 15 sn.
15 dk bekleyen profesor olmus, 15 sn bekleyen surekli isten ise gecen bir iste cok uzun sure calismayan biri olmus. yani ailenin etkisini ortaya koyma adina onemli bir ornek olarak sunuluyor.

simdi ise acaba self-control cocuk iken ogretilse ileride hayatta ki basari icin etkisi olur mu yu arastiriyorlarmis. ilk yaptiklari deney sonuclarina gore sabir oğrenilebilir bir yetenek gibi dursa da ne kadar surede insan bunu unutur ya da unutur muyu test ediyorlar. mesela yeni 4 yas cocuklari bulup marshmallow ve cikolota testi yapmislar cok sabirsizlari alip ufak bir eğitimden gecirmisler, sonrasinda ayni testi yapinca coğunun bekleme suresi artmis, yani sabri oğrenmis yani kisa sureli durum icin oğretilebilir olduğu bulunmus ama bu kisa sureli oğrenmenin yasam boyu etkisi varmi yokmu icin ise yeni bir arastirma baslamis, o da self-control uzun sureli etkili olacak sekilde nasil oğretilir?

simdiden bir kac teori gelistirilmis ve bunlari test etmeye baslamislar ama
boyle bir seyin testi edilmesi de en azindan 30-40 yil surecek bir arastirma sonrasi belli olabilecek.

arastirmacilarin cocuk sahiplerine tavsiyesi, sabr etmeyi genc yasta oğretilmesi. mesela ana yemekten once abur cubur yemek isteyen cocugun beklemeyi oğretilmesi
hatta bekletilmesi, istedigi seyi eger zamani değilse zamaninda istemesi saglanması ve zamanina kadar beklemeyi oğretilmesi gibi. bunlarin sabri gelistireceği konusunda hem fikirlermis."